• Anasayfa
• G�ndem
• Ekonomi
• Spor
• Bilim-Teknoloji
• Sa�l�k
• K�lt�r-Sanat
• Ya�am
• Hava Yol Kesinti

Reklam

HABER ARA

-- T�m Kategoriler -- G�ndem Ekonomi Spor Bilim-Teknoloji Sa�l�k K�lt�r-Sanat Ya�am Hava Yol Kesinti Geli�mi� Arama

ANKET

T�m Anketler

Reklam

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer �daresi'ne (NOAA) ba�l� Ulusal Hava ve �klim Tahmini Merkezi, �zellikle �stanbul'da son d�nemlerde ��kan hortumlar ve �iddetli sa�anak ya���lar� inceledi. Uzmanlar, k�resel �s�nman�n etkisine dikkat �ekerken, �zellikle Akdeniz �evresindeki hava kirlili�i, k�m�r gibi fosil yak�tlar�n kullan�lmas�yla atmosferin �s�nd���n�, ye�il alanlar�n azalmas� ile de havada karbondioksit artarken �stanbul �zerindeki nemli havan�n, so�uk hava k�tlesiyle birle�mesi bu hortumlar� olu�turdu�unu s�yledi.

FELAKET SENARYOSU

Uzmanlara g�re, ye�il alanlar�n yok edilmesi nedeniyle hava s�cakl��� �n�m�zdeki y�llarda 10 derece artacak, k��lar kurak yazlar ya���l� ge�ecek, ya�murlar azalacak fakat ya�an ya�mur �iddetli olacak.

K�RESEL ISINMANIN ETK�S�

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer �daresi'ne (NOAA) ba�l� Maryland Eyaleti, College Park �ehrindeki Ulusal Hava ve �klim Tahmini Merkezi, d�nyan�n her k��esinden ve uzaydaki uydulardan gelen bilgileri analiz eden yakla��k 850 meteoroloji uzman�n�n �al��t��� b�y�k bir kurum. Merkezin s�per bilgisayarlar�ndan T�rkiye'nin de havas�na bakt�k. 13 A�ustos g�n� ziyaret etti�imiz merkezin bilgisayarlar�nda hava olduk�a temiz ve g�ne�li g�r�l�rken, �stanbul'a 2 A�ustos g�n� b�y�k korku ya�atan hortumlar� sorduk.

Uzmanlar, Amerikan Uzay ve Havac�l�k Dairesi'nin (NASA) uydular�na ba�lanarak �stanbul �zerindeki hortumun foto�raf�n� ��kard�lar. Sonu�: K�resel �s�nman�n etkisi, �zellikle Akdeniz �evresindeki hava kirlili�i, k�m�r gibi fosil yak�tlar�n kullan�lmas�yla atmosfer �s�n�yor; ye�il alanlar�n azalmas� ile de havada karbondioksit artarken �stanbul �zerindeki nemli havan�n, so�uk hava k�tlesiyle birle�mesi bu hortumlar� olu�turuyor.

D�NYANIN KALB� BURADA

2 y�l �nce milyonlarca dolar harcanarak a��lan NOAA'da k�sa vadeli iklim, hava ve okyanus tahminleri yap�l�rken, b�t�n d�nya her g�n asl�nda hi� fark�nda olmadan buradan gelecek bilgileri bekliyor. Merkezin 3 g�nden 7 g�ne kadar hava durumu tahminleri ile 1 y�la kadar mevsimsel tahminleri; �ift�isinden sanayicisine, enerji �reticisinden belediyelere, s�per marketlerden otomobil �reticisine, nakliyat��s�ndan havayollar�na ve in�aat sekt�r�ne kadar hemen hemen t�m i� �evrelerini direkt ilgilendiriyor. Buradan yap�lan tahminlerle, u�ak seferleri iptal edilebiliyor, kargo gemileri okyanusta rotalar�n� de�i�tiriyor, enerji firmalar� ��kacak rakamlara g�re �retimlerini ayarl�yor. Belediyeler k���n ne kadar kar ya�aca��n� ��renerek tuz stoklar�n� belirliyor. ABD Ticaret Bakanl���'na ba�l� olan NOAA'n�n en geli�mi� teknolojilerle kurulan bir alt birimi olan Ulusal Hava ve �klim Tahmin Merkezi; y�r�ngedeki uydular, yery�z�ndeki radarlar ve d�nyada 800, ABD'de ise 92 noktadan atmosfere b�rak�lan y�zlerce hava balonu, yolcu u�aklar�n�n burnundaki sens�rler, okyanuslardaki gemiler, otomatik hava istasyonlar� ve yakla��k 9 bin amat�r hava g�zlemcisinin g�nderdi�i milyarlarca verileri s�per bilgisayarlarda ayn� anda analiz ederek k�sa vadeli hava ve iklim tahminlerinde bulunuyor.

�STED��� ANINDA G�R�NT�Y� �IKARTAB�L�YOR

NOAA Meteoroloji uzman� Mark Rubinski'den 2 A�ustos'ta �stanbul'u vuran hortumu g�stermesini istiyorum. Mark, 1 dakika i�inde G�ney Kutbu �zerinde dola�an NASA uydusuna ba�lanarak 2 A�ustos'ta �stanbul'da ger�ekle�en hortumun g�r�nt�s�n� ekrana ta��yor. Bu defa daha da ileri gidip T�rkiye'nin Suriye ve Irak ile olan s�n�rlar�nda bir bombalama ya da yang�n olup olmad���na bakmas�n� istiyorum. Kayda de�er bir �ey bulam�yor. Ancak tarih ve saat verebilmem durumunda istedi�im ciddi bir patlaman�n g�r�nt�s�n� ��kar�labilece�ini s�yl�yor. Rubinski �al��malar�n� ��yle �zetliyor: "Pek �ok uydudan veriler al�yoruz. Her 15 dakikada bir ald���m�z foto�raflarla d�ng� ger�ekle�tiriyoruz. Bir de kutuplarda dola��p t�m d�nyay� ayn� anda g�ren uydular da var. Bilgisayardaki modellere giden verilerin y�zde 90'� uydulardan geliyor. Di�erleri u�aklar, havalimanlar� ve hava balonlar�ndan. Balonlar �ok detayl� bilgi veriyor. Ancak, her istasyondan g�nde sadece 2 tane sal�n�yor. Halbuki uyduda s�rekli veri al�n�yor."

YA�MUR AZALACAK, ��DDET� ARTACAK

Uydudan 2 A�ustos'ta �stanbul'da heyecan yaratan hortumu g�steren ABD Ulusal Hava ve �klim Tahmini Merkezi uzmanlar�, T�rkiye'nin de i�inde bulundu�u Akdeniz b�lgesindeki a��r� s�caklar�n daha da artaca��n� belirttiler. Meteoroloji Uzman� Marty Hoerling, '�ehirle�me, ye�il alanlar�n yok edilmesi ve atmosferi �s�tan sera etkisi yaratan gazlar�n kullan�m�n�n giderek artmas�na neden olan insan etkileri' nedeniyle ya�mur say�s�n�n azalaca��n� ancak �ok �iddetli ya�murlar olaca��n� s�yledi.

T�rkiye'nin de i�inde bulundu�u Akdeniz b�lgesindeki a��r� s�caklar ile ilgili bir ara�t�rma yay�nlayan NOAA'ya ba�l� Colorado eyaletindeki 'Earth System Research Laboratory'den (D�nya Sistemi Ara�t�rma Laboratuvar�) Meteoroloji Uzman� Marty Hoerling, yapt��� a��klamada, T�rkiye'nin de i�inde bulundu�u Akdeniz havzas�nda, ge�en 10 y�l boyunca k�� aylar�nda kurakl���n giderek artt���n�n g�zlendi�ini s�yl�yor. K�� aylar�ndaki bu �s�nmaya ba�l� kurakl�k e�iliminin, k�smen de olsa insan kaynakl� iklim de�i�ikli�inin sonucu oldu�unu anlatan Hoerling; ''K��lar� ya�anan kurakl��a ra�men, �zellikle yaz aylar�ndaki a��r� ya���lar 21'nci y�zy�l sonuna kadar artmaya devam edecek'' diyor.

YE��L ALANLAR YOK ED�LD�

Bu tahminin H�k�metleraras� �klim De�i�ikli�i Paneli'nin (IPCC) 2013 de�erlendirme raporunda da desteklendi�ini, �iddetli ya���lar�n pek �ok b�lgede giderek s�kla�aca�� ancak bunun daha fazla ya�mur ya�aca�� olarak yorumlanmamas� gerekti�i konusunda uyar�yor. K�� aylar�nda kurakl�klar�n artmas�na neden olarak, '�ehirle�me, ye�il alanlar�n yok edilmesi ve atmosferi �s�tan sera etkisi yaratan gazlar�n sal�m�n�n giderek artmas�na neden olan insan etkilerine' dikkat �eken Hoerling, k�� aylar�nda yo�un olarak kullan�lan k�m�r ve di�er sanayi gazlar�n�n sadece atmosferi �s�tmakla kalmay�p okyanusu da �s�tt���na i�aretle �u uyar�larda bulunuyor:

HAVA Y�ZDE 10 ISINACAK

"T�rkiye k�resel �s�nmadan en �ok etkilenen �lkeler aras�nda yer al�yor. Akdeniz'de en �ok etkilenen b�lgede bulunuyor. T�rkiye'nin Karadeniz b�lgesinin g�neyinden itibaren kuvvetli bir kuruma ve iklimde �s�nma olacak. T�rkiye'de 2046-2065 tarihlerinde, havada y�zde 5-10 derecelik s�cakl�k art��� olacak. Bunun anlam� �u; s�cakl�k 3 derece artarsa, ya�murlar y�zde 20-30 aras� d��ecek. 1986-2005 y�llar� aras�ndaki rakamlar averaj al�nd���nda 2081-2100 y�llar� i�in de projeksiyon ayn�. Yazlar� daha az ya�mur d��ecek. En �nemli etkilerinden biri ya�mur say�s� azal�p �iddetli ya�murlar�n olmas�. D��en ya��� ciddi oranda azalacak."

TAHM�N ETMEK ZOR

NOAA'n�n Oklahoma Eyaleti Norman �ehrindeki F�rt�na Tahmini Merkezi'nden Kas�rga Uzman� Harold Brooks, �stanbul'da ya�anan tornadolar� (hortum) �nceden tahmin etmenin zor oldu�unu s�yl�yor:

"T�rkiye'deki hortumlar�n da��l�m�ndaki olas� de�i�iklikleri tahmin etmek �ok zor. Genel olarak tornadonun olu�mas� i�in gerekli olan bile�en s�cak ve nemli havad�r. �kinci gerekli bile�en ise hortumlar�n olu�tu�u, g�kg�r�lt�l� f�rt�naya sebep olan, b�lgedeki y�ksekli�e ba�l� olarak bir r�zg�r kesenin olmas�. Bu durumda f�rt�na y�n de�i�tirip hortum formunu almaya ba�l�yor. T�rkiye'de hortumlarla ilgili duyarl�l�k da az ve bu konuda birka� rapor d���nda �ok fazla veri bulunmuyor."

"�NEMSEMED�K"

Hava Durumu Tahmini Merkezi �efi Ed Danaher, �stanbul'daki hortumu izlediklerini ancak ABD'ye bir etkisinin olmayaca��n� d���nd�kleri i�in incelemediklerini s�ylerken olay� ��yle anlat�yor: "7 g�ne kadar hava tahminleri yap�yoruz. ABD d���na, Avrupa'dan Asya'ya kadar bak�yoruz. �stanbul'daki hortumu buradan izledik. Bunun ABD'ye fazla etkisi olmayaca�� i�in kapsaml� ve detayl� incelemedik. Ancak bizim i�in �ok ilgin�ti. Hortum veya kas�rga �stanbul'da nas�l bilinmeyen bir �eyse, Florida'da kar ya���� da hava durumu sunucusu i�in anlatmas� zor bir durum. Bu tip konularda bizi arayanlara yard�mc� oluyoruz." Bilgisayar teknolojisinin geli�mesiyle tahminlerindeki isabet oranlar�n�n da giderek artt���n� s�yleyen Danaher, "�nemli olan tahminlerimizi insanlara ula�t�rmak. Sosyal medyay� da kullan�yoruz. Yerel y�netim yetkilileri bizi direkt telefonla aray�p ya�murlar�n ne kadar ve ne s�reyle daha devam edece�ini ��renebiliyorlar."

B�Z� TAK�P ED�N