Reuters, �ran'�n n�kleer program�n� k�s�tlamas� kar��l���nda Tahran'a uygulanan ekonomik yapt�r�mlar�n hafifletilmesini �ng�ren anla�man�n taraflarca kabul edildi�ini belirtti. Ajansa konu�an �ranl� bir diplomat, "S�k� �al��ma sonucunu verdi ve anla�ma sa�lad�k" dedi.
ABD D��i�leri Bakan� John Kerry'nin �st D�zey Stratejik �leti�im Dan��man� Marie Harf de, Twitter'dan yapt��� a��klamada, P5+1 ile �ran'�n son olarak yerel saatle 10.30'da bir toplant� yapaca��n� ve sonras�nda bas�n toplant�s� d�zenlenece�ini duyurdu.
Diplomatik kaynaklar da, 100 sayfal�k anla�ma metninin neredeyse tamam�n�n �zerinde uzla��ya var�ld���n� sadece silah ambargosuyla ilgili g�r�� ayr�l���n�n giderilmeye �al���ld���n� belirtiyor.
AMBARGOLAR KALKACAK
�ki haftadan uzun s�redir yo�un bi�imde devam eden g�r��me maratonundan ��kan olumlu sonu�la �ran'a uygulanan �e�itli yapt�r�mlar ve ambargolar kald�r�lacak.
D�NYANIN G�Z� ORADAYDI
D�nyan�n g�z�, Avusturya'n�n ba�kenti Viyana'da Almanya ile Birle�mi� Milletler G�venlik Konseyi'nin be� daimi �yesi ABD, Rusya, �in, �ngiltere ve Fransa'n�n olu�turdu�u P5+1 grubu ile �ran aras�nda 17 g�nd�r devam eden n�kleer m�zakerelerdeydi.
KERRY 'HALEN UMUTLUYUM' DEM��T�
Y�z sayfal�k anla�ma metni �zerinde �al��malar devam ederken d�n ABD D��i�leri Bakan� John Kerry ve �ranl� mevkida�� Muhammed Cevad Zarif ikili bir g�r��me ger�ekle�tirmi�ti. Kerry, baz� zor konular�n ��z�lmesi gerekti�ini s�ylerken "San�r�m baz� somut kararlar al�yoruz. Halen umutluyum" demi�ti.
�ran'�n yar� resmi ajans� Fars'a konu�an �ran D��i�leri Bakan� Zarif ise "Yeni bir erteleme olmamal�. Ama gerekti�i s�rece de g�r��melere devam edebiliriz" ifadesini kullanm��t�.
M�zakereler 30 Haziran'da nihai anla�maya var�lamamas� �zerine �nce 7 Temmuz ard�ndan da 13 Temmuz tarihine kadar uzat�lm��t�.
2 N�SAN UZLA�MASI
* 12 y�ll�k s�recin ard�ndan �svi�re'nin Lozan kentinde 2 Nisan'da var�lan uzla�maya g�re �ran, gelecek 10 y�l boyunca sadece Natanz n�kleer tesisinde uranyum zenginle�tirecek. Bunun d���ndaki tesislerde bulunan santrif�jler depoya kald�r�lacak.
* �al���r durumdaki santrif�j say�s� ��te iki oran�nda azaltarak 6 bin civar�na indirecek ancak bunlar�n sadece 5 binini zenginle�tirme i�leminde kullanabilecek.
* Zenginle�tirme oran� y�zde 3,67'de tutulacak. Zenginle�tirme i�leminde sadece d���k verimli olan eski nesil IR-1 santrif�jleri kullan�lacak. Santrif�jlerle ilgili ara�t�rmalar da denetime tabi tutulacak.
* �ran gelecek 15 y�l s�resince yeni uranyum zenginle�tirme tesisi yada a��r su reakt�r� in�a edemeyecek.
* �ran 10 bin kilogram olan zenginle�tirilmi� uranyum stokunu 300 kilograma indirerek 15 y�l s�reyle bu miktarda tutacak, geri kalan�n� Rusya'ya g�nderecek.
* Fordo n�kleer tesisinde 15 y�l s�reyle santrif�j ve fisil madde bulunduramayacak ancak bilimsel deney yapabilecek. Arak a��r su reakt�r� UAEA denet�ileri nezaretinde hafif su reakt�r�ne �evrilecek.
M�ZAKERE S�REC�
�ran ile 5+1 �lkeleri aras�nda 24 Kas�m 2013'te �svi�re'nin Cenevre kentinde ge�ici bir anla�maya imza at�ld�. N�kleer faaliyetlerin k�s�tlanmas� kar��l���nda yapt�r�mlar�n gev�etilmesini �ng�ren anla�maya g�re, 20 Temmuz 2014'e kadar kapsaml� bir anla�maya ula�mas� hedefleniyordu.
Bu kapsamda �ubat - Temmuz 2014 aras�nda ger�ekle�tirilen yedi turlu m�zakereler sonucunda taraflar aras�nda "derin farkl�l�klar" oldu�u gerek�esiyle s�re� d�rt ay uzat�ld�.
A�ustos - Kas�m 2014 aras�nda d�rt ay boyunca y�r�t�len m�zakerelerde ilerlemeler kaydedilmesine ra�men kapsaml� bir ��z�me ula��lamad� ve m�zakereler yedi ay daha uzat�ld�.
Taraflar 2 Nisan 2015'te �svi�re'nin Lozan kentinde "�er�eve uzla�maya" vard�klar�n� ve kapsaml� anla�ma metnini 30 Haziran'a kadar yazacaklar�n� a��klad�. Ancak gecikmeler nedeniyle anla�ma Temmuz ay�na sarkt�.
2 N�SAN'DAK� ANLA�MAYA NASIL GEL�ND�?
2002:�ran Ulusal Direni� Konseyi, Arak'taki a��r su �retim tesisinin konumu ve Natanz'da n�kleer yak�t �retim tesisinin in�as� hakk�nda detaylar� yay�nlad�. Bu olay�n ard�ndan Bat� �lkeleri �ran'�n n�kleer silah geli�tirdi�i konusunda endi�elerini dile getirdi.
2003: Irak'�n i�gali s�rerken, d�nemin �ran Cumhurba�kan� Muhammed Hatemi, Natanz tesisinin varl���n� do�rulad�. Hatemi, Natanz'�n yaln�zca n�kleer santraller i�in d���k zenginle�tirilmi� uranyum yak�t� �retme amac� ta��d���n� s�yledi. �ran, Birle�mi� Milletler n�kleer g�zlemcisinin ve Uluslararas� Atom Enerji Ajans�'n�n (UAEA) Natanz'a ziyaret iste�ini kabul etti. �ran, UAEA'n�n Kalaye Elektrik'i ziyaret etmesine izin verse de denetimcilerin numune almalar�na izin vermedi. UAEA'n�n raporunda �ran'da y�ksek d�zeyde zenginle�tirilmi� uranyum izine rastland��� vurguland�. Raporun ard�ndan �ngiltere, Almanya ve Fransa, �ran'�n n�kleer politikalar� sorununu hedef alan bir diplomatik �aba ba�latt�. ABD bu g�r��melerde bulunmay� reddetti. �ran Almanya, Fransa ve �ngiltere'yle, Tahran Deklarasyonu olarak bilinen anla�maya vard�. UAEA'yla tam anlam�yla bir i�birli�i i�inde olacaklar�n� belirten �ranl� yetkililer, uranyum zenginle�tirme faaliyetlerini ask�ya alacaklar�n� vurgulad�. Ne var ki, anla�ma uygulanmad�.
2005: Mahmud Ahmedinejad �ran'�n cumhurba�kan� se�ildi. �lkesinin n�kleer program�na deste�iyle bilinen Ahmedinejad, t�m yapt�r�m tehditlerine ra�men Arak a��r su reakt�r�n�n temelini att�. Birle�mi� Milletler'de bir konu�ma yapan Ahmedinejad, �ran'�n n�kleer program�n� geli�tirmeye hakk� oldu�unu s�yledi.
2006:BM G�venlik Konseyi, oylama sonucu, �ran'a uranyum zenginle�tirme ve balistik f�ze malzemelerinin ihrac� ve ithaline ambargo getirme karar� ald�. Oylaman�n ard�ndan �ran, uranyum zenginle�tirmeye yeniden ba�layacaklar�n� duyurdu. Nisan ay�nda Ahmedinejad, �ran'�n n�kleer teknolojiye sahip �lkeler aras�nda oldu�unu a��klarken, bu teknolojinin silah �retmekte kullan�lmad���n� belirtti. Haziran'da P5+1 kuruldu.
2009:ABD Ba�kan� Barack Obama, Fordo'da, yer alt�nda bir zenginle�tirme tesisi bulundu�unu a��klad�.
2013:ABD, �ranl� yetkililerle gizli g�r��melere ba�lad�. G�r��meler P5+1'deki partnerlerden de gizli tutuldu. Haziran'da Hasan Ruhani �ran Cumhurba�kan� se�ildi. Ruhani'nin Ahmedinejad'a g�re daha �l�ml� ve pragmatik oldu�u ifade edilirken, n�kleer m�zakerelere de a��k oldu�u konu�ulmaya ba�land�. Eyl�l'de Obama Ruhani'yi arad�. Bu g�r��me, ABD ve �ran aras�nda 1979'dan bu yana meydana gelen ilk do�rudan temast�. Telefon g�r��mesinin yan� s�ra, ABD D��i�leri Bakan� John Kerry'nin, �ranl� mevkida�� Cevad Zarif'le g�r��mesi de iki �lke aras�nda i�birli�i d�neminin ba�lang�c� olarak nitelendi. Kas�m'da �ran ve P5+1 �lkeleri aras�nda bir ge�ici anla�ma imzaland�. Anla�ma kapsam�nda �ran'�n n�kleer faaliyetleri k�s�tland�, yapt�r�mlar ise k�smen kald�r�ld�.
2014:Temmuz'da �ran ile P5+1 aras�ndaki ge�ici anla�man�n s�resi d�rt ay uzat�ld�. Kas�m'da ise bir kez daha nihai anla�maya var�lamad� ve tarih bu kez yedi ay uzat�ld�. 2015'in Mart ay�nda �er�eve anla�maya var�lmas� hedeflendi.
2015:Taraflar �svi�re'nin Lozan kentinde topland� ve 2 Nisan'da uzla�ma sa�land��� duyuruldu.
