| ||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||
|
| ||||||||||||||||||||||||||
HAVA DURUMUReklam
HABER ARA |
�in, �zerklik ve Bug�n
06 Temmuz 2015, 19:59 �nce �zet bir bilgi verelim. Malum, bilgi sahibi olmadan, fikir �retmemiz m�mk�n de�il� 1876 y�l�nda �in-Man�u Devleti�nce i�gal edilen Do�u T�rkistan, 1884�te �inciang- Xinjiang (Sincan); yani �Yeni Toprak/Kazan�lm�� Topraklar� baz� �ince terc�melere g�re �Yeni S�m�rge� ad�yla o d�nemki �in �mparatorlu�u�na ba�lanm��t�r. �in�in y�netim ve y�netili� bi�imleri de�i�se de, �in bu topraklardan vazge�memekle birlikte, d�nem d�nem ba��ms�zl�k ilan eden Uygurlar, bu ba��ms�zl�klar�n� s�rd�rememi�lerdir. Do�u T�rkistan, �o�u T�rklere ait bir�ok medeniyete ev sahipli�i yapm�� ve tarihte iz b�rakm��t�r. M.�. 8-3 y�llar�nda �skitlere, M.�. 300-M.S. 93 aras�nda Hunlara, 522-744 aras�nda G�kt�rk �mparatorlu�u�na, 744-840 y�llar� aras�nda Uygur Devleti�ne, 751-870 y�llar� aras�nda Karluk ve Karahanl�lar �mparatorlu�u�na ve 1509-1679 y�llar� aras�nda da Saidiye Hanl����na ev sahipli�i yapm��t�r. B�lgede, �zerinde h�k�m s�rm�� T�rk Topluluk ve Devletlerinin kurduklar� medeniyete ait eserlerin yan� s�ra, yine bu topluluklara ait binlerce y�ll�k �nemli arkeolojik kal�nt�lar mevcuttur. T�rk�e�nin ilk s�zl���, antolojisi, ansiklopedisi ve dil bilgisi kitab� olan ve Araplara T�rk�e ��retmek i�in kaleme al�nan �Div�nu L�gati't-T�rk� eserinin sahibi Ka�garl� Mahmud, Karahanl� Devleti hanedan�na mensup bir dil bilimcidir. 1008-1105 y�llar� aras�nda ya�am�� bu T�rk Dil Bilimcinin t�rbesi, Ka�gar �ehrine 45 kilometre uzakl�ktaki Opal k�y�nde bulunmaktad�r. �nemli detaylar i�erdi�i i�in t�rbe hakk�nda ansiklopedik bilgi vermek gerekirse, t�rbede, Ka�garl� Mahmud�un sandukas�n�n bulundu�u bir odan�n yan� s�ra bir m�ze b�l�m� vard�r. M�zede de�erli �limin kitap ve makaleleri, el yazmas� ve basma Kur�anlar ile baz� e�yalar� bulunmakta. M�zenin duvar�nda, Do�u T�rkistanl� bir ressam taraf�ndan b�y�k boyda yap�lm��, Ka�garl� Mahmud�u �al���rken g�steren temsil� bir resim yer almaktad�r. M�zede ayr�ca Uygurlar�n Budizm inanc�n� ya�ad�klar� d�nemlere ait e�yalar g�ze �arpar. Bu e�yalar�n, arkeolojik kaz�larda elde edildi�i belirtiliyor. Karahanl�lar d�nemine ait �e�itli maden� para ve s�s e�yalar�, m�zede sergilenen malzemeler aras�nda dikkat �ekmekte. T�rbenin i� ve d�� duvarlar� ile oda ve salonlar�n tavanlar�, Uygur sanat�n�n s�sleme unsurlar�yla bezenmi�. S�slemeler, ah�ap tavanda e�siz bir ihti�am olu�turuyor. Peki, kim bu Uygurlar? Detay�n� merakl�s� ara�t�r�r okur ama ilk yerle�ik hayata ge�mi� T�rk Toplulu�u olan Uygurlar, kalabal�k yerle�im merkezleri ve �ehirler kurmu�lard�r. Bunun sonucunda tar�m ve mimar� geli�mi�tir. Gutenberg'den �ok �nce tahta harflerle matbaac�l�k yapan Uygurlar, k���d� da kullanm��lard�r. Bu sayede yeni bir alfabe olu�turmu�lard�r. �zetle, �in�in hegemonyas�ndan kurtulup ba��ms�z olamasalar da, Uygurlar, binlerce y�ll�k ge�mi�i olan k�kl� bir medeniyetin temsilcileridir. Bu �n bilginin sonras�nda gelelim g�n�m�ze� �in, neredeyse 150 y�l �nce �yeni s�m�rge� ad�n� verdi�i, yani s�m�rd���n� ink�r etmedi�i bu topraklardan neden vazge�miyor? �Vatan topra��� jargonuyla m�? Elbette hay�r� Bu b�lgede yer alan ba�ta petrol olmak �zere yer alt� zenginlikleri (Do�u T�rkistan�da �imdiye kadar 5000 yerde maden oca�� bulunmu�; yakla��k 500 b�lgeden �petrol�, 30 b�lgeden �Do�algaz� ��kar�lmaktad�r. Petrol rezervi 8 milyar ton olarak tespit edilmi� ve her y�l 10 milyon ton petrol �in'e ta��nmaktad�r) ve 400.000 kilometrekarelik bereketli tar�m arazisi ile �in beslenirken, b�ylesi �artlarda �in bu b�lgeden neden ��ks�n? Ba�ta da dedi�imiz gibi ��nce bilgi sahibi olmak� ad�na son d�nemde b�lgeden gelen olumsuz haberlerin ard�ndan, ba�ta, bir makalesini okuduktan sonra tan��t���m �in�de bir �niversitede ara�t�rma g�revlisi olan ve ayn� zamanda Uluslararas� �li�kiler konusunda doktora yapan bir T�rk vatanda�� tan���m olmak �zere, o b�lgede ya�ayanlarla irtibat kurdum. ��nk� bu ��zerklik� meselesi ve kimilerinin bu meseleye g�ndermeler yap�p baz� kar��la�t�rmalar yapmas� dikkatimi �ekmi�ti. �ncelikle �unu belirtmek isterim. Genel anlamda �in�de bask�c� bir y�netim oldu�u, sans�r�n �iddetle ger�ekle�ip �effafl���n ad�n�n bile olmad��� su g�t�rmez bir ger�eklik� Edindi�im izlenime g�re T�rkiye�de ��in�de bask� yok� diyenlerin de, ��in�de bask� var� diyenlerin de kulland�klar� �o�unlukla abart�l� foto�raflar�n ger�ekli�i tart��mal�� Olay meydana gelmi�se bile �ekmeniz zor, internette payla�man�z imk�ns�z� Zira 'great wall of china' (�in�in b�y�k duvar�) diye tabir edilen yap� sayesinde, �in Devleti, belli ama�larla servis etmedi�i m�ddet�e, bilhassa olumsuz foto�raflar�n medyada yer alamayacaklar� ve bu sebeple o tarz foto�raflar�n �aibeli oldu�u ortada� Kanaatim odur ki, bilmeden olu�turulan atmosferde �in�in halen devam ettirdi�i bask�y� �iddetlendirmesinin �n� a��lm��t�r. Peki, nedir �in�deki yap�? Bahsetti�im kaynak ki�ilere sordu�um sorular ve ald���m cevaplar� aynen payla�mak istiyorum. Soru: �in�de bir ��zerk� yap�dan s�z ediliyor. Bu yap� ne �ekilde i�liyor? Cevap: �in�de 5 tane �zerk var. Bunlardan biri de Xinjiang (Sincan) �zerk B�lgesi. Ama asl�na bakarsan�z ana dilde e�itim, �ocuk yapma politikas� vs gibi baz� konularda genel �in�den biraz farkl� olmak d���nda bir �zerklik s�z konusu de�il. Tabi bu b�lgelerde valiler vs de �o�unlukla yerli halktan. Mesela, Do�u T�rkistan'da Uygurlar... Ama as�l karar mekanizmas� �in'in her yerinde oldu�u gibi burada da �in Kom�nist Partisi�nin elinde� Uygurlar di�er az�nl�k olarak g�r�len etnik gruplar gibi, kendi b�lgelerinde devlet kademesinde g�revli olabiliyorlar. Hatta Do�u T�rkistan�da Uygur memur say�s� �inli Han memur say�s�ndan fazlad�r diye tahmin ediyorum ve hatta askerin �zel harekat birimi hari� o b�lgedeki askerin bir k�sm�, polislerin �o�unlu�u Uygur� Dolay�s�yla �in devletinin yapt��� tahakk�mler ve zul�m asl�nda yine Uygurlar�n eliyle yap�l�yor i�in trajik taraf�. Soru: ��inli Han� dediniz. �in devlet y�netimi genel anlamda hangi temeller �zerine kurulu, mesela bir Uygur kendi b�lgesi d���nda ya�ayabilir mi, devlet y�netiminde yer alabilir mi? Cevap: �in�in bu konuda farkl� bir politikas� var. Adi hukou. Bir nevi ikamet sistemi... Ama bizdekinden daha kat�... Buna g�re sadece Uygurlar de�il, t�m �in vatanda�lar� sadece ikamet kay�tlar�n�n oldu�u memleketlerinde �al��abiliyor ve hatta sosyal hizmetlerden yararlanabiliyorlar. Bu mesele �in�in ba��n� a�r�tan en b�y�k sosyal problemlerin de ba��nda geliyor zaten. Ama onun d���nda politika ve y�neticilik olarak diyorsan�z bir Uygur�un xinjiang (sincan) d���nda g�revlendirilmesi k���t �st�nde m�mk�n g�r�nse de pratikte �ok m�mk�n de�il... Devlet hiyerar�isi han �rk�na mensup olmayan az�nl�klara (sadece Uygurlar de�il) g�venmez; Uygurlara ekstra g�venmez. Soru: Peki, bilhassa �zerk b�lge(ler)de e�itim nas�l? Cevap: Uygurlar Arap alfabesi kullan�yorlar. Osmanl� T�rk�e�si gibi yani... Her seviyede Uygurca e�itim mevcut. Fakat �lkede tutunmak ve bir yerlere gelmek isteyenlerin Uygurca d���nda �ince e�itim g�rmeleri �art. Nitekim �niversite s�navlar� vesaire hep �ince... Bununla beraber paralar�n �st�nde �incenin yan� s�ra Tibet�e, Mo�olca ve Uygurca ifadeler var. Soru: Biz tabi �ekik g�zl� g�rd���m�z herkese "�inli" diyoruz belki ama �in'i y�netenler, dolay�s�yla �u andaki y�netim �ekliyle �Kom�nist �in�, nihayetinde y�zlerce y�ll�k �in Devlet gelene�i ayn� d���nm�yor. Peki, sosyal hayat nas�l, halk kendi aras�nda nas�l? Mesela bir �inliyle �inli olmayan (say�lmayan) bir ba�ka farkl� etnik ya da dini gruba mensup olan biri ile bir �inli evlenebilir mi, kar��abilir mi? �� kurabilirler mi en az�ndan? Cevap: Evet, kar��malar� m�mk�n... Fakat �in�de iki t�r az�nl�k var. Biri han �rk�na yak�n olan ve kendi dili ya da alfabesi olmayanlar. Bunlar zaten neredeyse handan farkl� de�iller sosyal ili�kilerinde. Dili ve alfabesi farkl� olan az�nl�klar�n entegrasyonu daha zor. Her iki taraf i�in de. Do�al olarak evlilikler, ortakl�klar daha az. Ama s�f�r de�il. Bu dil alfabe tan�m�na uymayan Hui�ler var. Yani �inli M�sl�manlar: Onlar�n ayr� dili alfabesi olmamas�na ra�men az�nl�k say�l�yorlar dini inan�lar� nedeniyle. Ama onlar da dili ve alfabesi olanlar kadar olmasa da hanlarla �ok zor kar���yorlar. Bu bilgilerin �����nda ideolojik bak�mdan hayal k�r�kl��� ya�ayanlar olabilir ama �in-T�rkiye, Uygur-K�rt kar��la�t�rmas� yap�p �zerkli�e selam �akanlar�n elmalarla armutlar� kar��t�rman�n da �tesine ge�tiklerini d���n�yorum. D���nsenize, sadece �T�rkiye�yi yaln�zca T�rkler y�netir� denilmekle kalmay�p bunun hayata ge�irildi�ini� K�rt oldu�unu s�yleyen herkesin belli bir b�lgede ya�amaya mecbur edildi�ini� Herkes akl�n� ba��na almal�d�r. �deolojik romantizmin ne yeri, ne zaman�d�r.
Alper �irvan Kapl�kaya 5.Temmuz.2015 Bu haber 1252 defa okunmu�tur.
|
B�Z� TAK�P ED�N
SON YORUMLANANLAREN �OK OKUNANLAR |
||||||||||||||||||||||||
Sitemizde yer alan i�erik, referans/kaynak belirtilmedi�i s�rece kendimize ait olup, kaynak belirtilmeden ba�ka ortamlarda yay�nlanmas� Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 25. ve 36. maddeleri gere�ince yasalara ayk�r�d�r. ��eri�i ba�ka platformda payla�mak istedi�iniz taktirde, taraf�m�zdan izin alman�z ve kaynak bilgisini yaz�n�n bitimine eklemeniz gerekmektedir. Tek ba��na kaynak g�stermeniz yeterli de�ildir. Aksi takdirde do�acak yasal sorumluluk, i�eri�i payla�anlara aittir. Altyap�: MyDesign Haber Sistemi |
||||||||||||||||||||||||||
